jueves, 24 de mayo de 2012

ATALAYA. Flores para una poetisa, y dignidad




            El pasado 10 de mayo tuve la enorme satisfacción de asistir, en el Salón Noble de Fonseca, de la Universidad compostelana, a un acto de Homenaje a dos entrañables figuras que fueron los artífices de establecer una tradicional Misa en honor de Rosalía de Castro, de cuya efemérides se conmemoran  ahora  80 años. Se trata de D. Manuel Beiras García y de D. José Mosquera López, cuyos descendientes directos recogieron, con incontenida emoción, la distinción que se les otorgaba a sus mayores. La convocatoria y organización del acto correspondieron al FORO GALICIA MILENIO de Pensamiento Humanista y Liberal, al que se sumaron las autoridades políticas y académicas, con asistencia de representantes de otras instituciones culturales y sociales.

         En el programa figuraba una conferencia del Catedrático de Filosofía, prof. Dr. Carlos A. Baliñas Fernández, quien ha hecho honor al profundo respeto y admiración que le profeso, autorizándome a poner a disposición de usted, mi querido amigo lector, el texto íntegro de su conferencia, que podrá leer, a partir de este mismo momento, en el blog que usted ya conoce: www.espaciodebalseiro.blogspot.com, con el título de FLORES PARA UNHA POETA. El texto está escrito en gallego, pero supongo que aquellos de ustedes que no conozcan nuestra lengua, no encontrarán excesivas dificultades para entenderlo, con la ayuda de un traductor electrónico, o con la mía si así lo pidieran. No obstante, no me resisto a resaltar para usted dos de sus párrafos (traducidos), que, bajo un criterio absolutamente personal, me parecen muy significativos, aún no siendo, seguro, los más importantes de su discurso. Son éstos:

         “Los británicos entierran en la abadía de Westminster a sus hombres ilustres. Los gallego también tenemos en el templo de San Domingo de Bonaval nuestro Westminster. Y por cierto somos la única comunidad autónoma que tiene un templo dedicado a acoger los restos de mujeres y hombres ilustres por justicia con ellos y por modelo para nosotros …..  El panteón se inauguró precisamente en torno al sepulcro de una mujer ¡La grandeza del débil!

         “… Rosalía no era una activista, sino una simple ama de casa “que escribía”. A juzgar por sus versos, no se podía adscribir a ninguno de los dilemas que nos separan. No se la podía incluir ni entre los liberales ni entre los conservadores. No se daba pie a considerarla de Izquierda o de Derecha. Además, era escritura bilingüe. En sus versos expresaba toda clase de sentimientos humanos, pero resaltaba la reclamación de dignidad para su patria. La dignidad es la única cosa que depende exclusivamente de uno mismo. Los demás pueden maltratarnos, despreciarnos o ningunearnos, pero en esos momentos es precisamente cuando mejor y más se puede ejercer la dignidad. Y Rosalía defendía la dignidad de un pueblo.”

         La referencia a la dignidad me lleva a la fotografía en primera página de uno de los diarios de mayor difusión en España, de la que se deduce una de las mayores muestras de indignidad que darse puedan. La vinculación de los nacionalismos y sus reivindicaciones políticas con el fútbol (o con cualquier otra cosa), y muy concretamente con la final de la Copa de S.M. El Rey, que se celebrará mañana. 

      Cuando uno ve los eslóganes utilizados, especialmente por los reivindicantes gallegos: Umha naçon, umha selecçon, piensa en la estulta falta de dignidad de sus autores. Por las siguientes razones: una ¿en qué clase de idioma está escrito? ¿Gallego, o …?  Portugués, tampoco; y dos ¿se han parado a pensar en que siempre que acompañan los nacionalistas gallegos a los otros nacionalistas, van de “teloneros” ? Verguënza deberían desentir. No podían faltar en la foto conspícuos miembros del Parlamento Español, nacionalistas, naturalmente. Ridículo, patético, e indigno.

         Pero no son menos indignos los jefes de gobierno de las comunidades autónomas vasca y catalana  al decir, el uno que ya está bien de politizar el deporte, y el otro que sin politizarlo existe el derecho de utilizarlo como una expresión reivindicativa. Ni el uno ni el otro dicen clara y expresamente, que no se debe hacer lo que sin ninguna duda se hará  ¿No es eso en si mismo ya una politización?  Como siempre, tratan de tomarnos por tontos. Ambos, por supuesto, con una crítica feroz a todo aquel que aconseje defender y proteger los símbolos del Estado, incluso con la suspensión del partido.

       Y también como siempre, no conceden a los demás la excelsa libertad de expresión –también otras libertades-, que exigen para ellos, al atribuirse no se qué autoridad históricamente moral, que están bien lejos de poseer ¿Por qué no se asume que el fútbol es sólo fútbol? ¿Que las aficiones han de limitarse a disfrutar, y ya no me parece poco, animando a sus respectivos equipos? Y que todo lo demás ha de desarrollarse en sus específicos campos de acción. A la suspensión  no me apunto, pero a las sanciones que proceda contra quienes por acción, omisión o hipócrito apoyo falten al respeto a las instituciones y símbolos del Estado, SI, y con toda contundencia. Medios tecnológicos sobran aún cuando fuesen varios miles los infractores a identificar.

         Dicho ésto, salve, lector amigo, una vez más y siempre.

FLORES PARA UNHA POETA. Carlos Baliñas


        
         FLORES PARA UNHA POETA

(HOMENAXE AOS INICIADORES DA MISA DE ROSALIA)

         Cada ano desde hai oitenta, o 25 de xullo á tardiña, nun templo de Compostela repítese  unha escea  que  quen non coñeza o seu significado   podería considerar  pouco sensata e utópica. Estamos en San Domingo de Bonaval, Panteón de Galegos Ilustres. Según llo vai indicando un mestre de protocolo,  autoridades e representacións vanse achegando amodiño e polo seu orde ao  sartego  de Rosalía de Castro  para deixar cadansua coroa de flores e volver  co mesmo andar procesional ao seu sitio  mentras outras inician o desfile. A  escea repítese unhas vinte veces. O silencio é sepulcral Só se oi  como música de fondo a    Negra Sombra,  cantada por un coro, pero  baixiño, moi baixiño case como un salouco. A derradeira coroa é  para o sartego veciño onde descansa o mortal do inmortal  Castelao.
          Non lle faltarían razóns  a esa persoa allea que considere o acto  pouco sensato. A persoa a que se lle levan esas flores non salientou  en vida polo seu poder ou riqueza. O  que esa muller fixo tampouco parecía moi sensato. Na segunda metade do século XIX, cando  tamén en Galicia a xente culta e urbana  falaba xa castelán,  unha lingua de alcance mundial, ela púxose a facer do que era   un patois  residual, falado soamente por labradores e mariñeiros,  unha lingua literaria. Dito metafóricamente: soubo apañar do chan uns pelouros, limpalos, abrillantalos e  transformalos  en pequenas xoias.
         Tampouco  o pobo representado por eses portadores de coroas de flores  é numeroso  nin   poderoso.  Algo menos de tres millóns de habitantes  espallados  nuns vinte e nove mil quilómetros cadrados, nun finisterre de Europa.   Enriba desde hai tempo ese pobo ven perdendo habitantes  por emigración e por falta de  nacementos. No derradeiro ano perdeu   16.000.       Sendo así as cousas,  ¿cabe dentro do sensato pensar que poidan sobrevivir por  moito  tampo este pobo e isa lingua?  ¿Non é demasiado finchado ter un Templo de Galegos Ilustres e organizar tal tipo de cerimonias?
         E, sen embargo, ese rito repetido  cada tardiña dun dia de xullo desde hai oitenta anos simboliza a vontade dalgúns homes e mulleres de que ise   pobo  se manteña con identidade propia e, con el, a súa lingua “privativa”.
Os británicos  enterran na abadía de Westminster aos seus homes ilustres. Os galegos tamén temos no templo de San Domingo de Bonaval o noso Westminster.  E por certo somos a única comunidade autónoma  que ten un  templo  adicado  a acoller  os restos das  súas  mulleres e varóns ilustres por xustiza con eles e por modelo para nos. Westminster, un edificio gótico grandioso, ten alí enterrados militares, sabios e estadistas de talla mundial.  San Domingos de Bonaval, un edificio románico de dimensións relativamente modestas, garda os restos de escritores e artistas.  O Panteón inaugurouse precisamente en torno ao sartego dunha muller.¡A grandeza do débil!
Nun vello libro meu titulado Rosalía entre a poesía e a polìtica  intentei recoller e contar a historia de cómo se foi  transformando a unha escritora  en   voz simbólica dun pobo, é dicir, a historia do que chamei movemento “rosaliano”.
Cando Rosalía publicou  Cantares Gallegos (1863) xa  estaba en marcha, en Galicia como noutras partes, o movemento político que acostuma chamarse nacionalista e que eu, para evitar quedarse no aspecto político,  vou chamar   máis xenéricamente nostrismo ( do latin noster), porque consiste en afirmar e reivindicar “o noso”.
Pero os mentores  e guieros decatáronse de que os versos e o perfil humano da poeta tiñan máis carga simbólica e podería vencer resistencias que o movimento político non vencía e mesmo as causaba.  Rosalía  non era unha activista, senón unha simple ama de casa “que escribía”. A xuzgar polos seus versos, non se a podía adscribir a  ningún dos dilemas que nos separan. Non  se a podía incluir  nin entre os liberais nin entre os conservadores. Non daba pe a considerala de  Esquerda ou de Dereita. A máis, era escritora bilingüe. Nos seus versos expresaba toda clase de sentimentos humáns, pero  salientaba a reclamación de dignidade  para a sua patria.  A dignidade é a única cousa que depende exclusivamente dun mesmo.Os demáis poden maltratarnos, desprezarnos ou ningunearnos, pero neses intres é precisamente cando mellor e máis se pode exercer a dignidade. E Rosalía defendía a dignidade dun pobo.
O primeiro paso nese proceso de facer dela un símbolo, foi trasladar os seus restos mortais, en 1891,  a só seis anos da morte, desde o cemiterio de Iria ao templo de San Domingo de Bonaval.  Un camposanto é un depósito de restos mortais. Unha igrexa é  un lugar de adoración e de culto  Un campo santo é un  lugar de morte; un templo é un lugar de vida. O lugar axeitado para os restos mortais da   poeta, pensaban aquelas xentes,  era un templo. O seu esposo, Manuel Murguía, foi quen escolleu o lugar concreto.
Choutando sobre outros  homenaxes, veu logo en 1917 a inauguración da estatua no Paseo da Ferradura de  Santiago á  que seguiría un ronsel de títulos de rúas, de centros docentes, de lápidas tanto na súa Terra como onde houbese unha colonia de galegos.
Como un chanzo máis dese proceso compre entender o acto dobre, relixioso e patriótico, da Misa e da Ofrenda Floral, iniciado o ano 1932,  que estamos conmemorando.
Sen dúbida aqueles  homes e mulleres leran o que  sobre ela deixara escrito  o seu marido, Manuel Murguía. Cando Rosalía, xa moi doentiña,  comprendeu que  se lle iba a vida, encargou  unha Misa na Colexiata de Iria polos seus difuntiños e  aquí paso a citar as palabras en castelán que el usou para referilo. 
     “Y allá fue a oírla. Yo la ví marchar rodeada de todos sus  hijos, por la via inundada de sol, de paz,  de la hermosura de que están llenos unos campos que amó como si le hubiesen tocado en herencia. Al salir del templo besó una sepultura y con ella  cuantas en el atrio encerraban algo suyo, y entró después en su casa contenta porque había orado por los que tenía en su corazón”. (Prólogo a la segunda edición de En las orillas del Sar).
         Rosalía pertence a todo un pobo,  e   a unha manchea de “rosalianos” pareceulles que se debía instituir un cabodano oficial da morte da poeta, e    que ese cabodano fose  mesmamente o dia 25 de xullo, xa daquela Dia de Galicia, no que  Compostela é unha festa de gaitas e foguetes. Lembrala a ela sería unha oportunidade para celebrar o que somos.
E aquí entran no meu discurso Don José Mosquera Pérez e don Manuel Beiras, “del comercio de esta plaza”, como se   diría daquela na prensa. Efectivamente eran  socios   dun comercio que acarón da praza de abastos tiña don Angel Estévez Fernández, pai do que foi ilustre alcalde desta cidade, Don Xerardo Estévez. 
        Aquela primeira misa celebrouse o 24 de xullo. Foi en latín, como era preceptivo, pero ao final predicou en galego Don Jacinto Piñeiro, coñecido familiarmente por Don Chinto, cóengo na catedral de Segovia, pero nacido en Santa Minia (Brión) e, como tal,   un galego con saudades.
         A  historia desta cerimonia corresponderase en cada intre co contexto histórico. Durante a Segunda República   había un forte movemento  anticlerical. A primeira foto que se conserva da Misa é do ano 1933 , Daquela  estaban de visita en Galicia  representantes de partidos de centrodereita de Cataluña e País Vasco  que viñan  firmar co Partido Galeguista o que se chamou O pacto de Galeuzca..
 En  xullo de 1936 ocorre o levantamento que se titulou a se mesmo Movemento Nacional e todo aquelo das reclamacións autonomistas esbandallouse.  Con todo  a  tal Misa de Rosalía debeu pasar a ser un pequeno problema para os novos gobernantes. Por un lado, un goberno celoso en promover o nacionalismo español  non podía tolerar actos “separatistas”. Pero,  por outra banda, ¿cómo o Nacionalcatolicismo iba prohibir unha Misa?  Despois de todo, cando nas eleccións do 1936  o Partido Galeguista escorara cara a Esquerda, del escindíranse un grupo que se chamou Dereita Galeguista e Mosquera e Beiras, entre outros, figuraran nel. 
         A solución de compromiso sería tolerar a tal Misa,  pero a condición de  que se celebrase  “nas catacumbas”.  Naqueles  primeiros anos do novo Réxime celebraríase  o dia 26, ás nove da mañán. Era un acto privado, íntimo, duns pouquiños.
         Cara o ano 1950 cambiara o contexto. A once anos da terminación da Guerra Civil e despois de resistir o acoso internacional que sigueu á Segunda Guerra Mundial,   o Réxime comenzaba a se sentir seguro e non lle viña mal presentarse como aperturista. O ano 1949  Don José Mosquera conseguira darlle realidade e legalidade ao que se chamou Patronato Rosalía de Castro e este organismo iba a ser en diante  o encargado de organizar a Misa e Ofrenda Floral. O ano 1950  dí a Misa por vez primeira un bispo que, ademáis, predica en galego.
           Anos Sesenta. O Réxime xa non é capaz de   impedir  as reivindicacións do que veño chamando  nostrismo. En Galicia  a Misa   convirtese nun pase de revista  anual   dos galeguistas. A Oposición ao Réxime  aproveita  o acto  para  exhibir a súa forza  e o ano 1968, a policía disolve violentamente aos asistentes que conversabamos no adro terminada a Misa.
         Anos Setenta.  Unha manchea de galeguistas das novas xeneracións  xúntamonos para soerguer o Patronato que esmorecía. O Doutor Agustín Sixto Seco preside a nova Xunta de Goberno, da que eu mesmo fun vicepresidente; estaríamos nos cargos respectivos 35 anos. A nosa política foi invitar oficialmente aos actos do Patronato ás autoridades do Réxime que,  non sabendo ben cómo actuar,   deciden asistir. Un chisco desnortados, pero o caso é que viñan e, vindo eles, deixaba de vir a policía. No acto do 25 de xullo líase ao rematar un aviso que dicía: “Aquí rematan os actos organizados polo Patronato Rosalía de Castro”. Con iso desentendíamonos do que pasase fora do templo. Por entonces, xa o Vaticano permitía a liturxia nas linguas “vernáculas” e pasou a dicirse a Misa en galego.
         Os anos da Transición Política  foron os de maior esplendor. Desde que se iniciou a Preautonomía as autoridades tiñan sitio fixo no templo.  Para un galego que se sinta galego a  ofrenda floral  diante do mausoleo é  o acto colectivo máis emocionante por ser totalmente desinteresado. Un intre en que calquera pode e debe sentirse orgulloso de ser galego.  Ver chegar representacións de centros galegos e outras institucións espalladas polo mundo adiante fai evidente que somos máis do que nos imaxinamos e, se soubésemos estar contestes no esencial, poderíamos conseguir máis do que supoñemos.
            Despois de máis de setenta anos  parecía que a tradición  da Misa e Ofrenda Floral estaba consolidada e, sen embargo, o serán  do 25 de xullo de 2007 as portas do templo de Santo Domingo permaneceron fechadas. Unha nova xunta de goberno da  Fundación Rosalía decidira cancelar a celebración.
            Por sorte,ao ano seguinte, 2008,  volveu a haber Misa e Ofrenda. O Foro Galicia Milenio, apoiado por varias institucións como SEPT, Fundación Isla Couto, representante do Centro galego de Buenos Aires  e un número considerable de vellos galeguistas,  asumeu  unha tradición que espero non se interrumpa nunca máis.
         Cada ún de nos é el  mesmo mentras teña memoria de si. Paralelamente un pobo, unha comunidade, existe mentras teña memoria do seu pasado e asuma os compromisos dos antergos.
         Naturalmente agora estamos nunha situación polìtica de postdemocracia, na que hai separación de Igrexa e Estado. A separación exixe que o Estado non se meta a organizar actos relixiosos do mesmo xeito que, por exemplo,  non se pode entrometer na Liga de Fútbol, protexendo a un equipo ou organizando un equipo propio. Pero a Fundación Rosalía é unha asociación privada que pode organizar cantos actos teñan que ver coas súas finalidades estatutarias. Por outra banda, as autoridades do Estado asisten a eventos deportivos ou culturáis que o merezan sen protesta de ninguén. Afirmar que non poidan  estar presentes en actos relixiosos   sería sectarismo e intolerancia. De feito vémolos cada ano na  Ofrenda na catedral de Santiago.
Como teño dito noutro lugar[1],  “pobos como Galicia son, antes que nada, estados colectivos de sensibilidade: viven mentras as conciencias manteñan esa sensibilidade; morren asemade ésta desaparece.  Que nun intre histórico en que as nacións se funden en comunidades maiores e no que todo se uniformiza  vaia a subsistir esta pequena comunidade nosa perdida nun recuncho de Europa será ben difícil. Dependerá da vontade  ou falta de vontade das xentes que a integran”.
Se por ser galego se entende “español que naceu ou reside en Galicia” é fácil selo. Se por galego entendemos  membro dunha comunidade de seu que ten  caracteres diferentes e está orgulloso deles, esto require estar en actitude activa. Galicia   —a Galicia galega—ven ser como un globo que ten uns amarres na realidade, pero  que se rompen marchará voando. Cortar un deses amarres ven ser como cortarlle a un globo os cordeis que o suxeitan ao chan.  O que quedaría  será o Noroeste de España.
Un deses amarres ou enganches é Rosalía e, en concreto, ese acto dobre, acto relixioso e ofrenda floral, de  cada 25 de xullo. Hai máis amarres, pero  todos son poucos  e, desde logo, ningún tan conmovedor e simbólico como ise.
        A pesar da perda de poboación e de  peso dentro de España e de Europa,  este pobo non desaparecerá en tanto no serán de cada 25 de xullo , representantes da Administración e  das institucións  culturáis se xunten acarón do sartego da poeta  para deixar cadansua coroa fe flores  mentras  un coro canta o Negra Sombra baixiño, baixiño  ata que, terminada a procesión, estale a emoción dos asistentes e  todos se ergan  para cantar  o Himno.
A grandeza do acto non deriva do numero, senón do significado. Poucos ou moitos, somos Galicia.
Eis as razóns polas que teñen ben merecido este homenaxe aqueles dous homes  bos e xenerosos que hai oitenta anos botaron a andar este acto relixioso e patriótico que hoxe conmemoramos.
         CARLOS BALIÑAS FERNANDEZ



[1] Galicia de papel, páx.271. (Santiago de Compostela, Edit. Coordenadas, 1991.)

domingo, 20 de mayo de 2012

ATALAYA. Por insistir ...



Venimos escuchando y leyendo las reiteradas afirmaciones de todo el arco político socialdemócrata, y de ahí hacia la izquierda, como por otra parte no podía ser de otra forma, en contra de las políticas de austeridad, incluidas por supuesto, las de algunas personas galardonadas con Premios Nobel, completadas con extraordinarias alabanzas de las políticas de gasto, según todos ellos generadoras de crecimiento. Es también extraordinario leer cómo uno de esos premiados afirma su intolerancia hacia quienes dicen estupideces, además de presumir de haber acertado en según qué predicciones había hecho en el año 2010 sobre lo que está ocurriendo ahora (2012), y afirma que va a ocurrir en los años siguientes, amenazándonos con todos los males habidos y por haber. Pues, amigo lector, el Premio Nobel Balseiro (hombre, si algunos de estos gurús han obtenido tal galardón ¿qué tiene de extraño que este servidor de usted, que escribe estupideces parecidas, se adscriba a tal premio?  Claro que los apologetas de los tales nobeles ya se apresuran a decir que, claro, que al menos a uno de ellos, el Premio Nobel se lo concedieron por sus trabajos de investigación en otros campos diferentes a aquellos sobre los que, con igual derecho, usted y yo nos pronunciamos. Permítame compartir con usted algunas estupideces, con las que me diferencio de los otros.

En primer lugar, para este servidor de usted, expresar opiniones en y con libertad no es materia de intolerancia, si acaso, y no en todos los casos, lo sería de perplejidad. Para un cristiano liberal, la intolerancia se despierta sólo contra los intolerantes; y para eso, exclusivamente desde una perspectiva dialéctica. Bien, despachar un asunto como éste en dos o tres puntos y seguido conduce inexorablemente al error, que espero que usted sepa disculpármelo, en aras de una arriesgada simplicidad, porque no hay que agotar los temas de una sola vez ¿no le parece?

En segundo lugar, si hubiese que presumir de predicciones acertadas, el Premio Nobel Balseiro lo hizo ya en 2007; y estoy completamente seguro de que usted también, pero a usted no se lo concedieron ¡vaya a saber por qué!, como tampoco le concedieron, ni se lo concederán créame, por estar sufriendo desde entonces las consecuencias de políticas totalmente desacertadas llevadas a cabo por los socialdemócratas, y de éstos hacia la izquierda, cuando tuvieron las riendas del gobierno.

En tercer lugar, y caballo de batalla, oponer austeridad y crecimiento, supone ignorar el verdadero significado de los términos, cuando no utilizarlos en defensa  maliciosa de determinados intereses políticos y económicos. Afirman que el crecimiento se fomenta con un incremento del gasto público, y para ello se apoyan en las políticas sugeridas por J. M. Keynes, y aplicadas en el New Deal de Roosevelt para sacar a los EE.UU. de la depresión de 1929. No tienen en cuenta, o no les interesa tener en cuenta, en su inventado neo-keynesianismo, que en el moderno concepto de “subsidiaridad del estado”, además de necesarias inversiones, naturalmente que se incluyen políticas de gasto y consecuentemente son aceptables determinados niveles de déficit público; no les interesa tener en cuenta que en la determinación de dicho déficit, y por consiguiente de la deuda, el propio Keynes ponía los límites en la capacidad de generar subsiguientes superávits fiscales suficientes para cumplir con los compromisos de pago. Por otra parte, si algo ha diferenciado a los EE.UU. de la mayoría de las naciones a lo largo de su historia, es la búsqueda permanente de eficiencias en la utilización de sus recursos, y la persecución del despilfarro ha estado siempre presente, aunque con variadas experiencias de éxito.

Así puestas las cosas, el “post-keynesianismo” del Premio Nobel Balseiro (tan falto de verdad lo uno como lo otro), implica lo que también reiteradamente éste viene sosteniendo: aplicar medidas de austeridad, entendidas como la eliminación de todo gasto inútil e ineficiente, es decir, despilfarro (no entiendo por qué tengo que insistir tanto en ello), y los recursos así liberados utilizarlos en la mejora de las estructuras productivas, en el fomento a la creación, en la mejora de las condiciones de trabajo (tecnológicas, salariales y de regulación) … en suma, en todo cuanto represente generación de riqueza y un aumento de la competitividad ¿Podría alguien responderme si las subvenciones incontroladas a los sindicatos, a los partidos políticos y a las organizaciones empresariales, junto a una cantidad ingente de organizaciones que suplantan a la ya de por sí pesada estructura del Estado, se sitúan en la línea de los dos aspectos apuntados? ¿A qué obedece que España tenga un número exorbitado de de cargos políticos? Sr. Rajoy, siga usted repensando el Estado, pero no tarde en actuar con profundidad en estos campos. Si lo hace, verá usted como gana en credibilidad, dentro y fuera. Como también la ganará si premia usted a quien hace bien los deberes, y no transige con quienes hacen recortes en áreas sensibles e imprescindibles, y no eliminan “embajadas, televisiones, aeropuertos fantasma … usted ya me entiende ¿o no?

Por insistir … que no quede.  Salve, como siempre.